پرونده‌ی کرسنت بعد از ۲۱ سال همچنان مهم است/ چه کسی به ایران خیانت کرد؟

زهرا علی اکبری– مصطفی پورمحمدی در مناظره های انتخاباتی چهاردهمین دوره ریاست جمهوری نامی را مطرح کرد تا بار دیگر با کشمکش حل نشده و هنوز سر نشده فضای سیاسی ایران برای بازگشایی پرونده خود مواجه شود.

شایعات و صحبت هایی که این روزها درباره قرارداد اجرایی نشده کرسنت به گوش می رسد نشان می دهد که این زخم عمیق در فضای سیاسی و اقتصادی ایران التیام نیافته است.

سوال مهمی که مصطفی پورمحمدی از سعید جلیلی دیگر کاندیدای ریاست جمهوری پرسید این بود که چرا از مناظره با بیژن زنگنه وزیر نفت در دولت آقایان خاتمی و روحانی پرهیز کردید؟

البته درگیری لفظی بر سر الهلال فقط بین پورمحمدی و جلیلی رخ نداد. اتفاقاً علی رضا زاکانی، شهردار تهران در این مناظره ها لب به تهدید گشود و خطاب به پورمحمدی گفت: در موضوع هلال با شما کار می کنیم. زیرا به گفته وی «بخشی از مدارک مربوط به الهلال به پورمحمدی تحویل داده شده است» اما به گفته وی «در دفتر رئیس وقت سازمان بازرسی کل کشور نگهداری می شده و مورد رسیدگی قرار نگرفته است. ”

اگرچه پورمحمدی در آن جلسه پاسخی به زاکانی نداد، اما در جلسه مناظره بعدی، موضوع بحث را باز کرد که پرونده آن همچنان برای افکار عمومی باز است.

پورمحمدی گفت: برخی باید صبور باشند و عصبانی نشوند و اتهام بزنند. این روزها می گذرد… عجیب این است که سال 81 قرارداد بسته شد و سال 87 به بازرسی رفتیم، دو گزارش برای ما ارسال شد و آن گزارش را سازماندهی و ارسال کردیم. حالا می توانید از سازمان بازرسی بپرسید.»

وی البته زوایایی از این موضوع را نیز برملا کرد و گفت: احمدی نژاد دو بار برای حل مشکل یعنی مراجعه به دادگاه به اتهام فساد مالی و اجرای این قرارداد (الهلال) تلاش کرد که آقای جلیلی جلوی او را گرفت.“

وی ادامه داد: فردی به نام زنگنه متهم است و شما می گویید به او خیانت کرده است. او همچنین می گوید که شما ده ها میلیارد دلار خسارت به کشور وارد کرده اید. از دادگاه تقاضا داریم به زودی به این موضوع رسیدگی کند. اما آیا این بد است که ملت بدانند چه بلایی سر ملت آمده و جزئیات آن را بفهمند؟ چرا فرار می کنی؟”

سعید جلیلی، دبیر شورای عالی امنیت ملی در جلسه سال 1391 گفت: ایران نباید توافقنامه کرسنت را اجرا کند و در صورت شکایت طرف اماراتی، ایران در معرض خسارات و جریمه های قابل توجهی نخواهد بود.

این اولین بار نیست که موضوع کرسنت در مناظره های ریاست جمهوری مطرح می شود. هاشمی در دوازدهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری گوشه هایی از این موضوع را به روی افکار عمومی گشود و اعلام کرد: در پرونده الهلال 14.5 میلیارد دلار جریمه شدیم.

چرا هلال ماه مهم است؟

سوال اصلی اینجاست که چرا کرسنت اهمیت دارد و چرا این موضوع با ابعاد وسیع آنقدر مهم تلقی می شود که در این سال ها در جلسات اعتماد و بحث های ریاست جمهوری به روی آن رای داده شد.

داستان الهلال داستان پیچیده ای است. قرارداد فروش گاز ایران به امارات بین شرکت ملی نفت ایران و کرسنت پترولیوم پس از سال ها مذاکره در دوره ریاست جمهوری آقای محمد خاتمی امضا شد. در این دوره بیژن نامدار زنگنه وزیر نفت ایران بود. طبق مفاد این قرارداد، قرار بود ایران از میدان نفتی سلمان، میدان مشترک ایران و امارات، به مدت 25 سال به این کشور گاز صادر کند، اما در این قرارداد انتظار می رفت که این گاز از طریق خط لوله ای که از انتهای خلیج عربی عبور می کند به این کشور صادر می شود.

با تغییر حکومت در ایران در سال 1383، محمدرضا رحیمی، رئیس دیوان محاسبات به عنوان چهره ای تعیین کننده، این قرارداد را غیرقابل اجرا اعلام کرد. برخی مقامات ایرانی و برخی از چهره‌ها متهم به دریافت رشوه در حین انعقاد این قرارداد شدند.

در این میان مسعود سلطانپور، مدیرعامل سابق شرکت تاسیسات دریایی ایران حکایت عجیبی دارد. در سال 1392 زمانی که عده ای با استناد به قرارداد اجرایی نشده کرسنت تلاش کردند تا از کسب رای اعتماد زنگنه وزیر نفت پیشنهادی روحانی به مجلس جلوگیری کنند، زوایایی از موضوع فاش شد.

وی در جمع خبرنگاران گفت: در دولت نهم، محمدرضا رحیمی، رئیس وقت دیوان محاسبات کشور از قرارداد کرسنت انتقاد کرد و حتی در یکی از نماز جمعه ها اعلام کرد که پس از آن 21 میلیارد دلار ضرر خواهد کرد. امضای این قرارداد اما زمانی که دولت دهم به عنوان معاون اول رئیس جمهور انتخاب شد و سعی کرد این توافق را تکمیل کند.

وی افزود: چون آقای رحیمی با بررسی جزئیات متوجه شد که این قرارداد خیانت در امانت نیست و فقط باید به مرور زمان اصلاح شود. در قرارداد کرسنت عواملی برای اصلاح قیمت وجود داشت، مثلاً اگر خریدار دیگری پس از امضای قرارداد با قیمت بالاتری از ایران گاز می خرید، دو طرف باید برای اصلاح قیمت کرسنت پای میز مذاکره بنشینند. اما اماراتی ها اشاره کردند که ممکن است ایران با خرید و فروش گاز به دنبال تغییر قیمت باشد و یک بند به قرارداد اضافه کردند که اگر قرارداد دیگری با قیمت بالاتر تا 60 درصد گاز منعقد شود. اندازه قرارداد کرسنت، قیمت قرارداد کرسنت بررسی می شود.

وی در سال 2012 به سرمایه گذاری 3 میلیارد دلاری ایران برای اجرای این قرارداد اشاره کرد و در نهایت گفت:این سرمایه گذاری بلااستفاده مانده است و حتی خط لوله 160 کیلومتری سلمان تا هسته خود پوسیده و اکنون به پایان رسیده است.

داستان تکان دهنده

ابوالفضل حسن بیجی، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس در تاریخ ۵ تیر ۱۳۹۷ در گفتگویی با خبرگزاری دانشجویان ایران زوایای عجیبی از این پرونده را فاش کرد. وی به تاریخ انعقاد این قرارداد اشاره کرد و گفت: در آن زمان امارات با کشورهای ترکیه، عمان و عربستان مشکل داشت که شاهزاده عبدالله در آن زمان پادشاه بود و بهترین فرصتی بود که در اختیار ما قرار گرفت. کشور با در نظر گرفتن رقابت با قطر در زمینه مخازن گاز، می‌توانیم قرارداد مناسبی با امارات ببندیم که بر اساس آن، هزینه پروژه 2 میلیارد دلار خواهد بود و پس از آن سالانه یک میلیارد دلار درآمد خواهیم داشت.

در این گفتگو، این عضو تیم تنظیم قرارداد الهلال مدعی شد: فردی که با طرح و نقشه موضوع الهلال را در پشت صحنه پیش برد و سپس 5 میلیون دلار به حساب شخص دیگری واریز کرد و باعث ایجاد جنگ بین طرفین در کشور شد. وی افزود: با فسخ قرارداد الهلال، دست کشورمان در مورد امارات قطع شد و آنها توانستند مبادلات ما را ببندند.

این در حالی است که در روزهای اخیر فیلمی از محمود احمدی نژاد منتشر شده است که در آن می گوید: طرف قرارداد به من نامه نوشت و گفت ما در این قرارداد رشوه گرفتیم و دیوان محاسبات وارد شد داستان ما به خود طرف گفتیم که این بار را بر دوش نخواهیم برد و جالب اینجاست که او قبول کرد و قیمت را نزدیک به قیمت بین المللی بالا برد.

روزنامه کیهان در شهریور 1386 فاش کرد که مدیرعامل شرکت الهلال امارات با علی کاردان وزیر وقت دولت برای نهایی کردن این قرارداد مذاکره کرده و آقای رحیمی نیز در آن جلسه حضور داشته است. آقای کاردان که قبل از اینکه وزیر کشور شود، معاون وزیر نفت بود، گفت که از طرف وزیر نفت تکلیف قرارداد کرسنت را بر عهده دارد.

اما سوال مدیر مسئول روزنامه کیهان این بود که: مسئولیت وزیر کشور در قرارداد چیست و آقای رحیمی که به گفته کیهان یکی از افشاگران فساد مالی الهلال قبلی بوده است چرا بوده است. در یکی از جلسات، مدیران الهلال در یک سفر محرمانه به تهران آمدند و از فرودگاه مهرآباد راهی وزارت کشور شدند تا با علی کردان، سرپرست وزارت کشور دیدار کنند.

غلامحسین نوذری وزیر نفت در دولت احمدی نژاد درباره اینکه آیا این قرارداد قربانی اقدام سیاسی برخی افراد شده است، گفت: سوال من این است که وظیفه این هفت سال که روزانه 600 میلیون فوت مکعب گاز ما سوزانده شد. میدان مشترک با امارات، برای گاز ترش باقی ماند، آنها همان میدان را گرفتند، چه می شد؟

چه کسی به کشور آسیب رساند؟

حالا سعید جلیلی در جلسات مناظره ترم چهاردهم انتخابات ریاست جمهوری به این سوال مهم پاسخ داد: چرا از مناظره زنگنه طفره رفتید؟ گفت: شما از پرونده های فساد دفاع می کنید. جای متهم در دادگاه است نه تلویزیون. او مدعی شد که هرگز نگفته است بیایم و بحث کنیم.

زنگنه در حالی که گویا خواستار مناظره نشده بود، ماجرای 11 دی 1400 را فراموش کرد. این روایت جالبی است که محمد مهاجری، فعال رسانه ای اصولگرا نوشته است. وی در همان تاریخ درباره جنجالی که امسال دوباره در مورد کرسنت به وجود آمد، توضیح داد، دهه‌ای که تندروهایی از همان طیف مانند جلیلی و زاکانی به ترکمنچای لقب داده‌اند. وی در عین حال اعلام کرد: ماجرا از این قرار است که وزیر سابق نفت در حال گذراندن زندگی خود بود که از وی برای شرکت در یک برنامه تلویزیونی برای بحث درباره هلال دعوت شد. می پذیرد و پیشنهاد می کند از سعید جلیلی نیز دعوت شود. بعد از مدتی تلویزیون از حضور جلیلی عذرخواهی می کند و از زنگنه می خواهد که به تنهایی به برنامه برود و او هم قبول می کند. تلویزیونی که روی دست بیفتد می شکند. به نظر می رسد صداوسیما اجازه چنین کاری را نداشته و «خودسرانه» وارد چاله شده است. شاید هم فکر می کرد زنگنه دعوت را رد می کند و دلیل می شود که بگویند: ای مردم! دیدید متهم اصلی الهلال از بحث و مصاحبه فرار کرد و نیامد؟!

حالا زنگنه در این محیط بار دیگر جواب جلیلی را داد و البته زاکانی را تازه کار توصیف کرد. زنگنه با انتشار تصویری از خود از آمادگی مجدد خود برای مناظره خبر داد و تایید کرد: بیژن زنگنه وزیر سابق نفت گفت: جلیلی و برادرزاده اش در کوچه خلوت درباره کرسنت صحبت می کردند.

وی افزود: سه سال پیش برای مناظره اعلام آمادگی کردم. لطمه ای که به مملکت زدی جبران ناپذیر است بیا سر بحث تا راحت در خیابان راه بروم.

به هر حال، بیست و یک سال از زمانی که قرارداد قرار بود بیست و پنج سال طول بکشد می گذرد، اما جنجال ها و گروگان گرفتن افراطیون به عنوان گروگان های سیاسی بر سر آن همچنان ادامه دارد. واضح است که زخم عمیق ناشی از این زخم، هر از چند گاهی دلیل باز شدن این دهه به فضای سیاسی ایران بود.

223223